Mikrobiom i jego wpływ na zdrowie całego organizmu
W świetle najnowszych badań jawi się zupełnie nowe oblicze bakterii jelitowych. Zaburzenia flory jelitowej mogą leżeć u postaw wielu schorzeń przewlekłych.
Autor i informacje o artykule
- Żywienie i zdrowie — 5 min czytania
- Opublikowano — 1 marca 2025
- Aktualizacja — 23 maja 2026
Informacja
Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady medycznej ani dietetycznej. W przypadku problemów zdrowotnych skonsultuj się z lekarzem lub wykwalifikowanym dietetykiem.
Materiał edukacyjny — bez niezależnej recenzji medycznej
Artykuł opracował Zespół PolecamDietetyka.pl na podstawie wskazanych źródeł. Nie przeszedł niezależnej recenzji medycznej. Nie zastępuje indywidualnej konsultacji, diagnostyki ani leczenia.
Jeszcze kilkanaście lat temu flora bakteryjna kojarzyła na się jedynie z prawidłowym funkcjonowaniem jelit i koniecznością stosowania probiotyku podczas zażywania antybiotyków. Dziś jednak – w świetle wielu badań – jawi się nam zupełnie zaskakująca rola mikrobiomu.
Flora bateryjna jelit wpływa na zdrowie całego organizmu, a zaburzenia jej składu mogą prowadzić do poważnych zaburzeń zdrowotnych. Dobroczynne bakterie kolonizujące nasze jelita to drobnoustroje kształtujące nasze zdrowie, nie tylko usprawniające trawienie. Dbałość o optymalny skład flory bakteryjnej jelit okazuje się zatem być jednym z najważniejszych filarów zdrowego stylu życia.
Niezastąpione bakterie jelitowe
Jelita płodu są jałowe; zaczyna się to zmieniać podczas porodu, pod wpływem kontaktu z florą bakteryjną pochwy matki. Rodzaj porodu (naturalny/ cesarskie cięcie) oraz rodzaj diety (karmienie piersią/ mleko modyfikowane) kształtują rozwój flory bakteryjnej jelit malucha, który najintensywniej zachodzi w pierwszych dwóch latach życia dziecka. W późniejszy okresie życia największy wpływ na skład flory jelit ma dieta.
Co kryją w sobie jelita? Dobroczynne bakterie to przede wszystkim:
- Lactobacillus
- Bifidobacterium
- Streptococcus
Skład flory bakteryjnej determinuje nasz enterotyp, czyli specyficzny profil bakterii jelitowych. Określa on niektóre predyspozycje zdrowotne oraz ułatwia przewidzenie problemów z tolerancją niektórych pokarmów lub ryzykiem rozwoju określonych chorób jelit.
Oto najważniejsze enterotypy jelitowe:
- typ z przewagą Bacteroides cechuje się doskonałą tolerancją węglowodanów i białek, sprawnym trawieniem mięsa i tłuszczu oraz intensywną syntezą witaminy H
- typ z przewagą Prevotella najczęściej występuje u wegetarian
- typ z przewagą Ruminococcus występujący najczęściej, także u osób nadużywających alkoholu i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych
Dziś każdy z nas może wykonać badanie mikroflory jelit, co ma szczególne znaczenie u osób dotkniętych alergiami pokarmowymi, uskarżającymi się na katar sienny czy atopowe zapalenie skóry, cierpiących na chroniczne bóle głowy i zmęczenie. Taka analiza zalecana jest także u osób, u których występują zaburzenia ze spektrum autyzmu, stany depresyjne czy choroby zapalne jelit.
Bakterie tworzące fizjologiczną florę jelit wspomagają trawienie, przeprowadzają fermentację węglowodanów złożonych. Dbają o szczelność ścian jelit, ograniczają rozwój chorobotwórczych bakterii, wspomagają układ odpornościowy. Wykazują działanie ograniczające rozwój komórek nowotworowych, zmniejszają poziom cholesterolu we krwi i wspomagają wchłanianie z przewodu pokarmowego wapnia oraz magnezu. Zatem zaburzenie tego misternego systemu kontrolnego sprawi, że zaszwankuje cały organizm.
Zaburzenia mikrobiomu a rozwój chorób
Ostatnie lata przyniosły szereg ciekawych wyników badań, jasno dokumentujących wpływ zaburzeń mikrobiomu na rozwój licznych schorzeń. Poważne zaburzenia flory bakteryjnej jelit udokumentowano u pacjentów cierpiących na depresję. Wykazano m. in., że mikroflora jelitowa osób z depresją zawiera więcej bakterii rzędu Bacteroidales i mniej bakterii z rodziny Lachnospiraceae niż mikroflora zdrowych osób. A innowacyjne terapie polegające na przeszczepie flory bakteryjnej prowadziły do zauważanej poprawy stanu psychicznego osób chorych na depresję.
Znaczące zmiany w składzie bakteryjnej jelit wykazano także u chorych na zaburzenia lękowe, chorobę Alzheimera, autyzm czy chorobę Parkinsona. Wskazuje to na ścisły związek pomiędzy mikrobiomem jelit a funkcjonowaniem układu nerwowego. Coraz więcej mówi się także o wpływie zaburzeń flory jelitowej na rozwój cukrzycy typu 2 czy otyłości. Nie brakuje zatem powodów, aby zadbać o bakterie jelitowe. Kolejne lata z pewnością przyniosą kolejne rewolucyjne informacje o bakteriach jelitowych – realizowany jest właśnie projekt Human Microbiome Project, który ostatecznie wyjaśni wpływ mikrobiomu na nasze zdrowie.
A dziś? Jak dbać o florę bakteryjną jelit? Unikaj stresu, staraj się nie nadużywać antybiotyków, wyklucz ze swojej diety żywność przetworzoną, fast foody i słodycze, zrezygnuj z alkoholu. A co warto jeść? Na pewno naturalne probiotyki i prebiotyki, czyli żywność dostarczającą cennych bakterii jelitowych oraz związków niezbędnych do ich rozwoju. Naturalne probiotyki znajdziesz we wszelkich kiszonkach, occie jabłkowym, fermentowanych produktach mlecznych oraz sojowych. Z kolei najskuteczniejsze prebiotyki to cebula, czosnek, cykoria. Możesz oczywiście sięgać po suplementy diety – te zawierające same bakterie probiotyczne, jak i występujące w postaci synbiotyku, czyli kombinacji pro – i prebiotyku.